کلاژن یکی از اصلیترین و فراوان ترین پروتئینها در بدن انسان است که در ساختار بسیاری از بافتها از جمله پوست، استخوانها، مفاصل، تاندونها و غضروفها نقش اصلی و پایه ای دارد. این پروتئین به عنوان یکی از عنصرهای مهم و کلیدی در حفظ استحکام و انعطافپذیری بافت بدن محسوب میشود.
این پروتئین از تعداد زیادی زنجیره بلند آمینواسیدی تشکیل شده و ساختاری سهگانه دارد که به آن انعطافپذیری و استحکام میبخشد. اسیدهای آمینه اصلی سازنده کلاژن پرولین، گلیسین و هیدروکسی پرولین هستند. این اسید آمینهها با هم جمع شده و فیبرهای پروتئینی را در یک شکل مارپیچ سه گانه تشکیل میدهند. ویتامین C، زینک، مس و منگنز نیز در ساخت کلاژن نقش دارند. در این مقاله از مجموعه سیماتیک هدف این است که به ارائه تعریفی کامل از کلاژن و انواع آن، خواص پودر کلاژن و … می پردازیم.
برای خرید بهترین کرم دور چشم گیاهی با بهترین قیمت کلیک کنید!
انواع کلاژن
بیشتر از 30 نوع گوناگون کلاژن شناخته شدهاند که هر کدام نقش به خصوصی در بافتهای متفاوت بدن دارند. بعضی از مهم ترین نوع کلاژن به شکل زیر گروه بندی می شوند:
- کلاژن نوع I: این نوع کلاژن بیشترین مقدار در بدن را دارد و در پوست، استخوان، تاندون و رباط های بدن مشاهده میشود. کلاژن نوع I در تحکم پوست و استخوان در بدن مشاهده میشود.
- کلاژن نوع II: این نوع کلاژن در بافت غضروفی و مفاصل زیاد است و انعطافپذیری و استحکام مفاصل را حفظ می کند.
- کلاژن نوع III: کلاژن نوع ۳ در بافتهای عضلانی، عروقی و دستگاه گوارش وجود دارد و به حفظ ساختار و پایداری این بافتها کمک میکند.
- کلاژن نوع IV: این نوع کلاژن در لایه ی پایه پوست و عروق خونی وجود دارد و تاثیر بسیار مهمی در پشتیبانی از بافت اپیتلیال و فیلتراسیون در عروق بدن دارد.
خواص کلاژن
وظیفه اصلی کلاژن ایجاد ساختار، پشتیبانی و قدرت در کل بدن است. کلاژن به حفظ یکپارچگی بافتها و انعطافپذیری آنها کمک میکند، بافتهای همبند را محکم و مقاوم میسازد و از تحلیل آنها جلوگیری میکند.
بررسی نقش اساسی و خواص پروتئین Collagen
- تاثیر کلاژن در حفظ سلامت پوست
از اصلی ترین خواص کلاژن برای پوست میتوان، به حفظ جوانی و استحکام پوست اشاره کرد. کلاژن در لایه زیرین پوست وجود دارد و به پوست استحکام، نرمی و لطافت و انعطاف پذیری میبخشد. به همین دلیل با بالا رفتن سن، تولید کلاژن کاهش می یابد و کلاژن موجود در بدن با سرعت بیشتری تجزیه شده و به نسبت دوران جوانی کلاژن از نظر کیفیت کمتر است، پوست خاصیت الاستیک خود را از دست داده و کم کم دچار چین و چروک و افتادگی میشود. استفاده از مکملهای کلاژن ساز یا مواد غذایی حاوی کلاژن به حفظ جوانی و کاهش چین و چروکهای پوست کمک زیادی کند.نکته قابل تامل این است که کاهش تولید کلاژن پس از 60 سالگی برای همه طبیعی است، اما زنان پس از یائسگی کاهش قابل توجهی در تولید کلاژن تجربه می کنند.
- تاثیر کلاژن بر تقویت و استحکام استخوانها
کلاژن در کنار مواد معدنی برای استحکام و مقاومت استخوان، به عنوان یکی از اصلی ترین پروتئین ها در استحکام استخوانها بسیار مهم و ضروری است. به خصوص کلاژن نوع I، پروتئین اصلی ساختاری استخوان ها محسوب می شود و نقشی اصلی در انعطافپذیری و مقاومت آنها دارد. تامین کلاژن مورد نیاز بدن میتواند به بهبود تراکم استخوان و کاهش خطر بروز شکستگی کمک کند. - حفظ سلامت مفاصل و جلوگیری از آرتروز با استفاده از کلاژن
کلاژن نوع II در بافت مفاصل و غضروفی بسیار تاثیرگذار است و از ساییده شدن مفاصل پیشگیری میکند. کاهش تولید کلاژن در بدن، سبب تحلیل غضروف و ایجاد مسائلی نظیر آرتروز می شود. پودر کلاژن یا سایر مواد مکمل کلاژن به بازسازی غضروفها کمک شایانی می کنند و مانع از درد و سفتی مفاصل می شوند. - بهبود رشد مو و ناخن با کلاژن
کلاژن یک ماده تقویتکنندهی ناخن و پوست و مو محسوب میشود. این پروتئین به افزایش استحکام و مقاومت مو و ناخنها کمک کرده و از شکنندگی آنها جلوگیری میکند.
با کمتر شدن تولید کلاژن، موهای شما کم کم نازک و شکننده تر میشوند و سرعت رشد آنها نیز کاهش می یابد. کاهش کلاژن فولیکول مو را تضعیف می کند و سبب بیشتر شدن ریزش موی شما می شود. این مسئله در دوران پیری یا در مواقع استرسزا بیشتر میشود. - تقویت سیستم ایمنی و بهبود عملکرد دستگاه گوارش به کمک کلاژن
سیستم ایمنی بدن و سلامت دستگاه گوارش ارتباط نزدیکی با هم دارند و کلاژن تاثیر بسیار زیادی در حفظ تعادل این دو دارد. کلاژن متشکل از اسید آمینه های مثل پرولین و گلیسین است که این دو به حفظ سلامت بافتهای بدن بسیار کمک میکنند. - نقش کلاژن در سلامت رودهها
دیوارههای روده انسان به یکپارچگی و استحکام خاصی نیاز دارند تا از نشت مواد زائد و سموم به جریان خون جلوگیری شود. مطالعات نشان داده مصرف مکملهای کلاژن ساز به کاهش نشانه های سندروم روده تحریکپذیر و دیگر بیماری التهابی روده کمک می کند. - تأثیر کلاژن بر سیستم ایمنی
سیستم ایمنی بدن برای عملکرد بهتر به مواد مغذی احتیاج دارد. کلاژن، اسیدهای آمینه جهت ساخت سلولهای ایمنی را تأمین می کند و به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک بسیار زیادی می کند. این خصوصیت در رویارویی با عفونتها و التهابات حاد و مزمن بسیار کاربردی است.
یکی از مهمترین علل استفاده از مکملهای کلاژن ساز، کاهش طبیعی تولید این ماده ضروری و حیاتی در بدن با توجه افزایش سن است. بدن انسان حدودا از 24 سالگی به بعد، کم کم تولید کلاژن را کاهش میدهد و اثرات آن به راحتی در ساختار پوست، مفاصل و استخوانها دیده میشود. از محصولات حاوی کلاژن میتوان به کرمهای جوان کننده پوست اشاره کرد.
محصولات مراقبت پوستی سیماتیک حاوی کلاژن
عوارض کاهش کلاژن در بدن
- افت کیفیت پوست: کاهش کلاژن باعث ایجاد چینوچروک، افتادگی پوست و اینکه پوست خشک شده و قدرت خود در حفظ رطوبت را از دست میدهد.
- ضعف مفاصل و دردهای عضلانی: کلاژن بخشی اساسی از بافتهای مفصلی است و کاهش تولید آن منجر به دردهای مفصلی و کاهش انعطافپذیری مفاصل میشود.
- کاهش تراکم استخوان: برای حفظ استحکام استخوانها به کلاژن احتیاج دارند. کاهش کلاژن با خطر افزایش شکستگی و و پوکی استخوان همراه است.
بجز دریافت کلاژن از راه مصرف منابع آن در رژیم غذایی و مکمل ها، راه های زیر هم برای افزایش بهبود وضعیت کلاژن توصیه می شوند:
- مصرف ویتامین C و روی
- اجتناب از نور مستقیم خورشید
- کاهش مصرف قند و شکر
کلام آخر
در این مقاله و در پاسخ به سوال کلاژن چیست، بیان شد که کلاژن به عنوان یکی از مهمترین پروتئینهای بدن، نقش کلیدی در حفظ جوانی و استحکام پوست، استخوانها، مفاصل و سایر بافتهای همبند ایفا میکند. با افزایش سن افراد، تولید کلاژن در بدن کم می شود و منجر به چین و چروک پوست، ضعف استخوانها و آرتروز در بدن شود. مصارف منبع غذایی مفید و غنی از کلاژن یا مصرف مکمل آن به بهبود سلامت بدن کمک زیادی می کند و روند پیری افراد را به تاخیر می اندازد.
پرسشهای متداول در رابطه با کلاژن
کلاژن سازی پوست چگونه انجام می شود؟
همانطور که میدانید کلاژن یک پروتئین است و ساخت آن با کنار هم قرار دادن اسیدهای آمینه انجام میشود. درون سلولهای ما مادهی ژنتیکی وجود دارد که ساختار تمامی پروتئینها را دستور میدهد. پس برای ساخت پروتئین کلاژن، نیاز به دستور و عملکرد ژن وجود دارد. ژن فعال شده و از راه اسیدآمینه موجود در بدن شروع به ساخت پروتئین رشتهای کلاژن میکند. این پروتئین ساخته شده و در ساختار پوست ما قرار میگیرد.
چه عواملی باعث کاهش تولید کلاژن در بدن میشوند؟
در طول زمان، تولید طبیعی کلاژن در بدن کاهش مییابد، اما عوامل خارجی نیز در این کاهش نقش مهمی دارند. این عوامل شامل تابش مستقیم نور خورشید و اشعه UVA و UVB، مصرف سیگار و دخانیات، استرسهای مزمن، تغذیه ناسالم و مصرف بالا قند و مواد قندی، آلودگیهای محیطی، کمبود ویتامین C و دیگر مواد مغذی مرتبط با سنتز کلاژن هستند. هر یک از این عوامل با تضعیف ساختار کلاژن و کاهش سنتز آن، فرآیند پیری پوست را تسریع میکنند.
مصرف کلاژن چه تأثیراتی بر کاهش چین و چروک و جوانسازی پوست دارد؟
مصرف مکملهای کلاژن یا افزایش جذب آن میتواند به صورت قابل توجهی در ترمیم و نگهداری ساختار پوست کمک کند. تحقیقات بالینی نشان دادهاند که مصرف روزانه کلاژن هیدرولیز شده (کلاژن تجزیهشده به ذرات کوچکتر برای جذب بهتر) باعث افزایش استحکام و انعطافپذیری پوست، کاهش عمق چینوچروک و کاهش لکههای پیری میشود. این اثرات نتیجهٔ تحریک فرآیندهای ترمیم طبیعی پوست، افزایش تولید کلاژن و الاستین، و بهبود گردش خون در لایههای زیرین است. در نتیجه، پوست ظاهر جوانتر، شادابتر و مقاومتر پیدا میکند.